نيست ، چون داخل در كفارند . سپس صاحب حدائق رواياتى را كه مؤيد نظر اوست نقل مىكند كه در آنها آمده : ناس يا مؤمنند يا كافر و يا ضالّ . ايشان مىفرمايد : منظور از ضالّ همين مستضعف‌ها هستند . پس ازدواج با ضالّ و مستضعفه جايز است و با بقيه جايز نيست ، چون كافر هستند « 1 » . مناقشه در كلام صاحب حدائق قدس سرّه به نظر مىرسد كلام زراره ظهور ندارد در اينكه اهل قبله‌اى كه ناصبى نيستند يا مؤمنند يا كافر و امام عليه السلام سخن او را ردع كند و بفرمايد : شق سوم كه بله هستند نيز وجود دارد ، زيرا مراد از ناس در اين روايت چه كسانى هستند . آيا مخالفين معمولى كه از نواصب نيستند را مؤمن و كافر بر ايشان فرض كرده است و امام عليه السلام فرموده قسم ثالث و حدّ وسط هم وجود دارد كه بُله هستند يا آنكه مراد از ناس اعم از أهل قبله و غير أهل قبله هستند و يا آنكه مراد از ناس مطلق أهل قبله اعم از ناصبى و غير ناصبى هستند كه اينها هم مؤمن و هم كافر و هم بُله دارند كه مؤمن همان عارفه است و كافره همان ناصبى به اصطلاح زمان ماست و بُله هم حدّ وسط بين اين دو است . بنابراين احتمال دارد تمام كسانى كه مخالفند و ناصبى نيستند داخل در بُله باشند . لذا براى اثبات كفر مخالفين معمولى ، بايد شواهد ديگر اقامه شود . البته ايشان مىفرمايد : « من كتابى به نام شهاب ثاقب نوشته‌ام و بحث را در آنجا تفصيلًا بررسى كرده‌ام » اين كتاب به دست من رسيد ولى كتاب مفصلى است و مطالعه آن زياد طول مىكشد و فرصت نشد آن را نگاه كنم . تتمه فرمايش صاحب حدائق محصل فرمايش ايشان در آن كتاب و در اين كتاب كه بعداً استدلال مىكند اين است كه اين روايات هر چند بُله را به غير ناصبى غير عارفه تفسير كرده ، لكن مراد از ناصبى معناى مصطلح امروز آن نمىباشد ، بلكه مراد اين است كه جبت و طاغوت

--> ( 1 ) - الحدائق الناضرة 24 / 58 - 56 .